Chiến tranh là một hiện tượng chính trị – xã hội có tính chất lịch sử. Đặc trưng của chiến tranh là đấu tranh vũ trang có tổ chức thường kết hợp với các hình thức đấu tranh khác (chính trị, kinh tế, ngoại giao…). Chiến tranh gây tổn thất trên tất cả mọi mặt của các nước tham chiến. Hãy cùng hay nhất thế giới tìm hiểu về những cuộc chiến tốn kém tiền bạc và của cải vật chất nhiều nhất trong lịch sử:

10.  Chiến tranh Hoa Kỳ-Mexico

Chiến tranh Hoa Kỳ-Mexico  là cuộc chiến giữa Hoa Kỳ và México từ năm 1846 đến năm 1848. Nguyên nhân chính là Hoa Kỳ sáp nhập lãnh thổ Texas vào Hoa Kỳ năm 1845. Trước đó, từ năm 1836, Mexico không công nhận sự sáp nhập này, luôn luôn coi Texas như là một lãnh thổ phản nghịch của Mexico.

Đối với Hoa Kỳ, chiến tranh với Mexico là  vấn đề chính trị giữa đảng Whig chủ hòa và Đảng Dân chủ chủ chiến. Còn về phía Mexico, cuộc chiến chống Hoa Kỳ mang tính cách tự hào dân tộc hơn là bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ.

Hậu quả của cuộc chiến là Mexico phải nhượng thêm phần đất Alta California và Santa Fé de Nuevo México cho Mỹ. Cuộc chiến tranh giữa Hoa Kỳ và Mexico làm 40.000 người chết,  kéo theo dịch bệnh truyền nhiễm. Người ta ước tính rằng cuộc chiến này đã tổn thất 98 triệu đô la lúc bấy giờ, tương đương với  2,8 tỷ USD nếu tính theo tỷ giá hiện nay.

9. Cuộc cách mạng Mỹ

Cuộc cách mạng Mỹ là cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa  nằm ở Bắc Mỹ nhằm chống lại đế quốc Anh. Cuộc chiến diễn ra từ 1775-1783, khởi đầu chỉ là giao tranh nhỏ giữa quân đội Anh và nhân dân thuộc địa có vũ trang vào ngày 19/4/1775. Kết quả là  Anh phải ký Hiệp định Paris 1783 rút quân khỏi Bắc Mỹ và 13 thuộc địa được độc lập.

Từ năm 1763, sau cuộc Chiến tranh Bảy Năm, nước Anh trở thành một đế chế thực dân lớn, kiểm soát rất nhiều thuộc địa, nhưng do người Anh cần chi phí cho cuộc Chiến tranh Pháp-Da đỏ (1756-1763) nên chính phủ Anh đã áp đặt một số  lô thuế lớn vào 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ. Lúc này, các thuộc địa đang có truyền thống tự trị sau khi thực dân Anh lãng quên để đối chọi với những bất ổn tỷ như nội chiến. Vì vậy, người Mỹ chống đối lại kịch liệt, họ cho rằng nước Anh không đại diện cho Quốc hội nên không có quyền làm vậy. Vua Anh đành phải  rút thuế. Tuy nhiên, thực dân Anh còn để lại một thuế, đó là thuế trà. Năm 1773, ở cảng Boston, Massachusetts, khi tàu chở trà đi qua, có ba nhóm gồm 50 người Mỹ đã ném trà xuống boong tàu, còn gọi là sự kiện “Tiệc trà ở Boston”, đây là sự chống đối của các thuộc địa đối với thuế trà, sinh ra những tư tưởng về nền độc lập Hoa Kỳ. Cách mạng bùng nổ là một điều chắc chắn sẽ xảy ra.

Cuộc Cách mạng Mỹ là cuộc chiến giành lại độc lập từ Anh với 1.547 trận chiến lớn nhỏ. Cuộc cách mạng kéo dài 8 năm.Theo số liệu thống kê thì chi phí của cuộc chiến cho Mỹ khoảng 2,4 tỷ USD tính theo mệnh giá hiện nay. Còn cái giá mà Anh phải trả là 250 triệu bảng, của Pháp là mạng sống của hàng triệu con người. Cuộc chiến này đã khiến nền kinh tế  Anh và Pháp suy sụp rất nhiều. Đây chính là một phần nguyên nhân dẫn đến cuộc Cách mạng Pháp về sau.

8. Chiến tranh Tây Ban Nha – Mỹ

Chiến tranh Tây Ban Nha–Mỹ là  cuộc xung đột quân sự giữa Tây Ban Nha và Hoa Kỳ xảy ra từ tháng 4-8/1898 vì các vấn đề giải phóng Cuba. Cuộc chiến bắt đầu sau khi Hoa Kỳ đòi hỏi giải pháp cho vấn đề đòi độc lập của Cuba mà Tây Ban Nha từ chối. Tinh thần của chủ nghĩa bành trướng  tại Hoa Kỳ đã thúc đẩy chính phủ lập một kế hoạch sát nhập những lãnh thổ hải ngoại còn lại của Tây Ban Nha gồm có Philippines, Puerto Rico, và Guam.

Cuộc cách mạng tại La Habana, Cuba đã khiến Hoa Kỳ gởi chiến hạm USS Maine đến Cuba để tỏ thái độ quan tâm của Hoa Kỳ. Căng thẳng gia tăng trong lòng người Mỹ vì vụ nổ trên chiến hạm USS Maine và việc báo chí khắp nơi tố cáo sự đàn áp của Tây Ban Nha tại các thuộc địa. Tất cả những điều này đã khuấy động công chúng Mỹ. Chiến tranh kết thúc sau khi Mỹ chiến thắng tại Quần đảo Philippine và Cuba. Ngày 10 /12/1898, việc ký kết Hiệp định Paris đã cho Hoa Kỳ quyền kiểm soát Cuba, Philippines, Puerto Rico, và Guam.

Nó cũng dẫn đến việc Mỹ mua Philippines với giá 20 triệu USD. Ngoài người chết do chiến tranh thì các trường hợp tử vong lại là do căn bệnh sốt vàng da và sốt thương hàn. Chi phí ước tính cho cuộc chiến khoảng hơn 7 tỷ USD theo giá hiện nay. Cuộc chiến đã đưa Hoa Kỳ trở thành một cường quốc trên thế giới.

7. Cuộc nội chiến Hoa Kỳ

Nội chiến Hoa Kỳ (1861–1865) hay còn gọi cuộc Chiến tranh Giữa các Tiểu bang là một cuộc tranh chấp quân sự diễn ra tại Hoa Kỳ, giữa Chính phủ Liên bang và các tiểu bang phía nam. Sau khi Abraham Lincoln đắc cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ vào năm 1860 thì 11 tiểu bang theo chế độ nô lệ ở miền Nam Hoa Kỳ đã tuyên bố ly khai khỏi Hợp Chúng Quốc Hoa Kỳ và lập ra Liên minh miền Nam; 25 tiểu bang còn lại ủng hộ chính phủ Liên bang miền Bắc. Cuộc phân tranh Nam-Bắc – chủ yếu diễn ra tại các tiểu bang phía Nam và kéo dài 4 năm và chấm dứt khi quân miền Nam đầu hàng năm 1865 và chế độ nô lệ bị đặt ra ngoài vòng pháp luật trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ.

Nội chiến Hoa Kỳ là một trong những cuộc chiến tranh công nghiệp thực sự đầu tiên. Đường sắt, điện báo, tàu hơi nước và vũ khí sản xuất hàng loạt đã được sử dụng một cách rộng rãi. Các học thuyết chiến tranh toàn diện được Sherman phát triển ở Georgia, và chiến tranh chiến hào quanh Petersburg là điềm báo trước cho cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất ở châu Âu.

Cho đến nay đây là cuộc chiến tranh đẫm máu nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, dẫn đến cái chết của khoảng 750.000 binh sĩ và một số lượng thương vong dân sự không xác định. Sử gia John Huddleston ước tính người chết chiếm 10% toàn bộ số nam giới miền Bắc từ 20 đến 45 tuổi, và 30% đàn ông da trắng miền Nam trong độ tuổi từ 18-40. Chi phí cuối cùng của cuộc nội chiến Hoa Kỳ được ước tính khoảng 4,2 tỷ đô la thời ấy và vào khoảng 88 tỷ đô la tính theo thời điểm hiện nay.

6. Chiến tranh vùng Vịnh

Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 ( Chiến tranh vịnh Ba Tư hay Chiến dịch Bão táp Sa mạc) là một cuộc xung đột giữa Iraq và liên minh gần 30 quốc gia do Hoa Kỳ lãnh đạo và được Liên Hiệp Quốc phê chuẩn để giải phóng Kuwait.

Sự kiện dẫn tới chiến tranh là Iraq xâm chiếm Kuwait ngày 2 /8 /1990, sau khi Iraq cho rằng Kuwait đã “khoan nghiêng” giếng dầu của họ vào biên giới Iraq. Hậu quả là Iraq ngay lập tức bị Liên Hiệp Quốc áp đặt trừng phạt kinh tế. Những hành động quân sự bắt đầu từ tháng 1/1991, những trận đánh chính là những trận trên không và trên bộ tại Iraq, Kuwait và những vùng giáp biên giới Ả Rập Saudi.

Cuộc chiến có tham gia của 670.100 binh sĩ từ 28 quốc gia  từ 2 /8 /1990 đến 06/4/1991. Số người thương vong không  lớn nhưng chi phí kinh tế vào khoảng 61 tỷ USD tương đương 110 tỷ USD hiện nay nhưng trên thực tế con số này lớn hơn nhiều. Con số này đã khiến Chiến tranh vùng Vịnh trở thành một trong những cuộc chiến tranh tốn kém nhất lịch sử loài người.

5. Chiến tranh Triều Tiên

Chiến tranh Triều Tiên  kéo dài từ giữa năm 1950 đến năm 1953 trên bán đảo Triều Tiên và bị chia cắt vì sự chiếm đóng tạm thời của Liên Xô và Hoa Kỳ. Chiến sự được châm ngòi vào ngày 25/6 /1950 khi Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (Bắc Triều Tiên) tấn công Đại Hàn Dân quốc (Nam Triều Tiên). Từ một cuộc chiến quy mô nhỏ giữa hai lực lượng đối nghịch, quy mô cuộc chiến đã trở nên lớn khi lực lượng của Liên hiệp quốc được Hoa Kỳ lãnh đạo và sau đó là quân của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa can thiệp.

Lực lượng hỗ trợ chính cho miền Bắc là Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa với sự tiếp ứng hạn chế của Liên Xô trong hình thức các cố vấn quân sự. Còn Đại Hàn Dân quốc được lực lượng Liên Hiệp Quốc, chủ yếu là quân đội Hoa Kỳ, hỗ trợ. Trước cuộc xung đột, CHDCND Triều Tiên và Đại Hàn Dân quốc tồn tại như hai chính phủ lâm thời đang tranh giành ảnh hưởng kiểm soát toàn bộ Bán đảo Triều Tiên.

Sau ba năm, hai miền đạt được một thỏa hiệp ngừng bắn vào ngày 27/7/1953 và vì không có hiệp định hòa bình nên trên thực tế, cuộc chiến này vẫn chưa kết thúc cho đến tận ngày nay. Xung đột quy mô nhỏ vẫn diễn ra, hai bên tiếp tục ở trong tình trạng chiến tranh và có thể phát động tấn công bất ngờ mà không cần tuyên chiến. Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên vẫn tiếp tục đầu tư rất lớn cho quân đội và coi việc thống nhất đất nước Triều Tiên là mục tiêu cao nhất của họ. Trong khi  Mỹ vẫn duy trì 28.000 quân tại Hàn Quốc để ngăn chặn việc Bắc Triều Tiên tấn công Hàn Quốc một lần nữa. Hiện nay, lập trường của hai bên là đối nghịch nhau.

Cuộc chiến tranh kéo dài khoảng ba năm nhưng số người thương vong  ước tính lên đến 3 triệu người. Chi phí kinh tế ước tính khoảng 67 tỷ đô la, tính theo tỷ giá hiện hành, con số này trở thành khoảng 671 tỷ đô la.

4. Chiến tranh Việt Nam

Chiến tranh Việt Nam (1955–1975) là giai đoạn thứ hai và là giai đoạn khốc liệt nhất của Chiến tranh trên chiến trường Đông Dương (từ 1945–1979). Đây là cuộc chiến giữa một bên là Hoa Kỳ, Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam cùng một số đồng minh khác của Hoa Kỳ như Úc, New Zealand, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines tham chiến trực tiếp; một bên là Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tại miền Nam Việt Nam phối hợp cùng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, được sự viện trợ vũ khí và chuyên gia từ các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là của Liên Xô và Trung Quốc. Cuộc chiến này tuy được Hoa Kỳ và các đồng minh gọi là “Chiến tranh Việt Nam” do chiến sự diễn ra chủ yếu tại Việt Nam, nhưng đã lan ra toàn cõi Đông Dương, lôi cuốn vào vòng chiến cả hai nước lân cận là Lào và Campuchia ở mức độ khác nhau. Do đó cuộc chiến còn được gọi là Chiến tranh Đông Dương lần thứ hai và do đổi thủ chính là Hoa Kỳ nên cuộc chiến thường được gọi là Kháng chiến chống Mỹ tại ba nước Đông Dương. Cuộc chiến này chính thức kết thúc vào ngày 30/4/1975, khi Tổng thống Dương Văn Minh của Việt Nam Cộng hòa đầu hàng quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam, trao chính quyền lại cho Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam. Quân Mỹ cũng rút toàn bộ lực lượng quân sự và di tản người Mỹ khỏi ba nước Đông Dương sau sự kiện này.

Cho tới nay, chiến tranh Việt Nam vẫn giữ kỷ lục là cuộc chiến có số lượng bom được ném nhiều nhất trong lịch sử thế giới. Tổng số bom mà Mỹ ném xuống Việt Nam là 7,85 triệu tấn, gấp gần 3 lần tổng số bom mà tất cả các nước đã sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ hai và tương đương sức công phá của 250 quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống Hiroshima. Tính bình quân mỗi người Việt Nam thời đó phải chịu đựng trên dưới 250 kg bom của Mỹ.

Không sai cho rằng cuộc chiến tranh tại Việt Nam là một cuộc chiến tốn kém nhiều tiền bạc. Cả hai bên đều phải chịu tổn thất nặng nề. Đến đầu năm 1968 lính Mỹ đã lên đến 500.000 người. Bộ Quốc phòng Mỹ ước tính chi phí cho cuộc chiến tranh Việt Nam khoảng 173 tỷ đô la nếu quy ra thời giá hiện nay thì vào khoảng 1.100 tỷ USD. Tất nhiên, chi phí tiền tệ  lớn nhưng chưa chẳng là gì so với mất mát to lớn về con người.

3. Chiến tranh Thế giới lần thứ I

Chiến tranh thế giới thứ nhất được gọi là Đại chiến thế giới lần thứ nhất diễn ra từ 28/7/1914 đến 11/11/1918, là một trong những cuộc chiến tranh quyết liệt, quy mô to lớn nhất trong lịch sử nhân loại; về quy mô và sự khốc liệt nó chỉ đứng sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Đây là cuộc chiến tranh có chiến trường bao trùm khắp châu Âu và ảnh hưởng ra toàn thế giới, lôi kéo tất cả các cường quốc châu Âu và Bắc Mỹ vào vòng chiến với số người chết lên tới trên 19 triệu người với sức tàn phá và ảnh hưởng về vật chất tinh thần cho nhân loại rất sâu sắc và lâu dài.

Đây là cuộc chiến giữa phe Hiệp Ước (chủ yếu là Anh, Pháp, Nga, và sau đó là Hoa Kỳ, Brasil) và phe Liên Minh (chủ yếu là Đức, Áo-Hung, Bulgaria và Ottoman). Cuộc Đại chiến mở đầu với sự kiện Hoàng thái tử Áo-Hung bị ám sát, dẫn đến việc người Áo – Hung tuyên chiến với Serbia. Hơn 70 triệu quân nhân được huy động ra trận. Trong cuộc chiến này, Pháp là nước chịu tổn thất nặng nề hơn nhất và hoàn toàn bị khánh kiệt, dẫn tới đại bại của bọn họ trong các cuộc chiến tranh về sau. Tất cả những Đế quốc quân chủ đều sụp đổ trong cuộc chiến tranh này, nó tạo điều kiện cho đảng Bolshevik lên nắm quyền tại Nga, và mở đường cho Adolf Hitler lên nắm quyền tại Đức. 

Chi phí  của cuộc Chiến tranh thế giới thứ I không thể ước tính được chính xác vì có  nhiều yếu tố tác động. Ước  tính cho cuộc chiến này là 208 tỷ USD  – 3.200  tỷ USD( tỷ giá ngày nay). Thế chiến Thế giới thứ I đã  tác động mạnh mẽ đến  kinh tế toàn cầu và gây ra khủng hoảng kinh tế trên toàn thế giới nhiều năm sau đó.

2. Chiến tranh chống khủng bố

Thuật ngữ Chiến tranh chống khủng bố hay Chiến tranh toàn cầu chống khủng bố được sử dụng lần đầu tiên bởi Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush. Thuật ngữ này chủ yếu chỉ đến khủng bố Hồi giáo chống Hoa Kỳ, nhất là tổ chức khủng bố al-Qaeda, với mục đích “kết thúc chủ nghĩa khủng bố quốc tế” đáp trả lại vụ tấn công vào Mỹ ngày 11/9/2001 do al-Qaeda tiến hành.

Thật khó để có kết quả chính xác cho  cuộc chiến chống khủng bố. Trong năm 2011, Lầu Năm Góc cho rằng cuộc chiến tranh này đã phải chi  khoảng 1.100 tỷ USD. Một hội đồng các nhà khoa học ước tính vào khoảng 5000 tỉ USD. Theo một nghiên cứu bởi Viện Nghiên cứu Quốc tế Watson, chỉ riêng chi phí cuộc chiến tranh ở Iraq, Afghanistan và Pakistan đã vào khoảng 3.700 tỷ USD.

1. Chiến tranh Thế giới lần thứ II

Chiến tranh thế giới thứ hai ( Đệ nhị thế chiến, Thế chiến II) là cuộc chiến tranh thế giới thảm khốc bắt đầu từ năm 1939,chấm dứt vào năm 1945 giữa các lực lượng Đồng Minh và phe Trục theo chủ nghĩa phát xít.

Các nguyên nhân cuộc chiến được nêu ra thì có nhiều và là một đề tài đang được tranh cãi, trong đó có Hòa ước Versailles, đại khủng hoảng, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa quân phiệt. Một số người cho rằng đó là khi Đức xâm lược Ba Lan vào ngày 1 /9/1939, một số người khác tính ngày Nhật Bản xâm lượcTrung Quốc vào ngày 7/7/1937, còn một số khác thì tính vào một ngày còn sớm hơn nữa: ngày Nhật xâm lăng Mãn Châu vào năm 1931. Cuộc chiến kết thúc tại châu Âu khi Đức đầu hàng vào ngày 8 /5/1945 (theo giờ Berlin, còn theo giờ Moskva là ngày 9/5) nhưng vẫn còn tiếp diễn tại châu Á cho đến khi Nhật đầu hàng vào ngày 2 tháng 9 năm 1945.

Chiến tranh thế giới thứ hai là một cuộc chiến tranh toàn diện, kể cả dân thường không ở mặt trận cũng bị đánh bom hàng loạt. Khoảng 70 triệu người đã bị chết do cuộc chiến này, 60% người chết là thường dân, chết vì bệnh dịch, nạn đói, nạn diệt chủng và bom đạn. Thiệt hại nặng nhất là Liên Xô từ 23 tới 27 triệu người chết.

Thế chiến Thế giới thứ II không chỉ gây số lượng lớn về thương vong  mà còn tiêu tốn nhiều tiền bạc. Người ta ước tính rằng Hoa Kỳ phải chi ít nhất 341 tỷ USD , Đức trả 272 tỷ đô la cho cuộc chiến tranh, Liên Xô phải chịu khoảng 192 tỉ USD , Anh mất 120 tỉ USD và Ý là 94 tỉ USD, Nhật Bản – quốc gia chính tham gia cuộc chiến chỉ mất 56 tỉ USD. Chi phí của tất cả các quốc gia  lên đến hơn 1.000 tỉ USD. Nếu tính ra theo tỷ giá hiện nay là 14.000 tỉ USD.